Расціла бабуля мак ды каноплі…

Васьмідзесяцідвухгадовая жыхарка адной з хоцімскіх вёсак асуджана паводле крымінальнага артыкула.

На што толькі не ідуць іншым разам вясковыя людзі, каб хоць нейкім чынам палепшыць свой дабрабыт. Адны гоняць “бімбар”, другія перавозяць праз расійскую мяжу кантрабандныя цыгарэты, трэція цягнуць з калгаса пры любой нагодзе хоць паўмеха камбікорму… Калі парушальнікаў строгіх беларускіх законаў ловяць, кожны з іх мае ў запасе сваю апраўдальную шчымлівую гісторыю. Пра адну з іх сталася вядома і нам.

Летась горкі і адначасова кур’ёзны выпадак здарыўся ў вёсцы Ляпнёўка, што ў Хоцімскім раёне, непадалёк расійскай мяжы. Тамтэйшая пенсіянерка, бабуля Марыя, была арыштавана і асуджана на пэўны тэрмін за вырошчванне на сваім агародзе маку і канопляў, ураджай з якіх прадавала маладым расійскім хлопцам. Працягваліся выгадныя для абодвух бакоў дзелавыя адносіны ажно 4 гады. А пачалося ўсё выпадкова.

Неяк у вёску завіталі на аўтамашыне маладыя людзі, якія і натаропіліся на бабулю Марыю. Яны запыталіся, ці не параіць яна, у каго тут можна набыць мак. “Ды і ў мяне ёсць, — адказала старая. — А вам на што? Можа, вы, хлопцы, нуркаманты якія?” — рассмяшыла бабка Марыя невядомых гасцей. А тыя і не сталі хавацца, толькі падкрэслілі, што “за гэта бабулі нічога не будзе”, бо яна ж не нуркамантка! На тым і з’ехалі, добра заплаціўшы за мак і ўзяўшы з бабулі абяцанне, што ўвосень яна таксама прапануе ім ураджай маку і канопляў.

Бабуля слова стрымала. Яна засеяла коноплямі і макам практычна ўвесь свой агарод. Стрымалі слова і хлопцы, якія восенню забралі ўсё вырашчанае бабуляй, ды яшчэ і па вёсцы паскуплялі “дурноту” там-сям.

Працягвалася гэта, як ужо было сказана, чатыры гады. Мясцовая міліцыя ніяк на тое не рэагавала. Ды міліцыі тут месяцамі не бачылі. У вёсцы ўсяго адзін тэлефон на ўсіх. Праўда, і жыве тут усяго восем чалавек, самаму малодшаму з якіх крыху больш за 75 гадоў. Бліжэйшая крама — у шасці кіламетрах, а аўталаўка прыязджае ў вёску ніяк не больш за адзін раз на два месяцы.

З нейкімі сваімі рэйдамі міліцыянеры тут, канешне, перыядычна бывалі. Але па якіх справах і клопатах, гэта людзям не было вядома. На тое, што росцяць мясцовыя бабулі-дзядулі на сваіх агародах, ахоўнікі парадку ўвагі не звярталі. Пашпацыруюць па Ляпнёўцы туды-сюды, у пару хат зойдуць, пра нешта спытаюцца: маўляў, як жывяце, ці не гоніце самагон? — і толькі тых міліцыянтаў і бачылі.

А аднойчы пры шараговых міліцыянтах былі два афіцэры з вялікімі зоркамі на пагонах. Вось яны і ўбачылі на агародзе ў бабулі Марыі мак ды каноплі. Аддалі каманду скасіць-вынішчыць небяспечнае зелле, склалі пратакол на штраф. Можа, тым бы і скончылася, але бабка сама прагаварылася. Яна пачала прасіцца ў тых афіцэраў: маўляў, сынкі мае родненькія, не вынішчайце ўраджай, бо за ім вось-вось павінны хлопцы рускія прыехаць!

Забягаючы наперад, скажам, што злавіць тых хлопцаў не ўдалося. Судзілі бабулю Марыю. З-за ўзросту і першага ў жыцці правапарушэння бабцы далі 3 гады ўмоўнага пазбаўлення волі. Пацярпеў і ўчастковы ляпнёўскі міліцыянт — яго звольнілі з міліцыі (дарэчы, ён і распавёў нам бабуліну і сваю гісторыю). А вось “вяліказоркавыя” афіцэры, што так удала раскрылі справу, атрымалі павышэнне па службе і іншыя знакі падзякі.

Здаецца, пра казусную гісторыю можна і забыцца. Але пэўныя пытанні засталіся. Ну, напрыклад, чаму так зрэдку і так фармальна наведвалі міліцыянты сваю вёску? (Аказваецца, як распавядае цяпер былы ўчастковы, бензіну на тое, каб ездзіць па маланаселеных вёсках часцей, у міліцыі не стае.) Чаму людзі ў тых самых вёсках і слыхам не чулі пра тое, што вырошчванне зелля ёсць незаконная справа? Чаму, нарэшце, людзі, якія ўсё жыццё аддалі цяжкай працы ў гаспадарцы, на старасці гадоў засталіся без якой-небудзь прыстойнай дзяржаўнай апекі і вымушаны жыць літаральна на капейкі? Адсюль яны і былі гатовы з лёгкасцю і нават удзячнасцю да тых самых “нуркамантаў” спакусіцца на вырошчванне атруты.

Улада, як падаецца, знае адзіны метад барацьбы з п’янствам і наркаманіяй — забарону і крымінальны пераслед. Вось і апошнія папраўкі ў Адміністрацыйны і Крымінальны кодэксы з гэтага ж шэрага: штрафы і крымінальная адказнасць значна павялічаны ажно амаль па сарака пазіцыях. Аднак тлумачальная, выхаваўчая і прафілактычная работа ў гэтым напрамку прыкметна адстаюць (іначай бы, я мяркую, і змены ў кодэксах не спатрэбіліся б). Значна адстаюць ад сучасных цывілізаваных нарматываў і сацыяльна-культурныя ўмовы, што і правакуе людзей, як справядліва лічаць сацыёлагі і праваабаронцы, на парушэнне, у прыватнасці, антыалкагольнага заканадаўства.

Хоцімскія афіцэры прымацавалі да мундзіраў новыя медалі. Дэпутаты ўзаконілі сур’ёзныя дапаўненні ў кодэксы. Улада праз “сваё” тэлебачанне і “свае” газеты пастаянна вядзе барацьбу з чыноўнай карупцыяй, недысцыплінаванасцю, бюракратызмам. А бабка Марыя так і не ўцяміла, за што ж яе пакаралі і пазбавілі прыработку.

Ян ШЫШКА